Waarom je ‘s nachts meer last hebt van je neus dan overdag

·

Waarom je ‘s nachts meer last hebt van je neus dan overdag

Je gaat naar bed met een neus die overdag nog redelijk doorging, en een uur later lig je te worstelen met een volledig verstopte neus, een droge mond en een gevoel alsof je hoofd op knappen staat. Dit patroon herkennen veel mensen, maar de verklaring ervoor is minder bekend. Wat er ‘s nachts in je neus gebeurt, heeft alles te maken met je houding, je bloedvaten en de manier waarop je lichaam zijn eigen ritme volgt. In dit stuk leg ik uit wat er speelt, waarom het zo vervelend is voor je slaap, en wat je zelf kunt doen om de nacht wat draaglijker te maken.

Je neus heeft een eigen dag-nachtritme

Weinig mensen weten dat de neus een biologisch ritme heeft, los van of je verkouden bent of niet. De bloedvaten in je neusslijmvlies zwellen en krimpen gedurende de dag in een patroon dat de neuscyclus wordt genoemd. Dat betekent dat de ene neushelft op een gegeven moment wat meer open staat dan de andere, en dat dit na een paar uur wisselt. Dit is volkomen normaal en de meeste mensen merken er niets van.

Wat ‘s nachts anders is, heeft deels te maken met je lichaamshouding. Als je gaat liggen, stroomt er meer bloed naar je hoofd en naar het slijmvlies in je neus. Dat slijmvlies zwelt daardoor iets op, en dat is bij een gezonde neus nauwelijks merkbaar. Maar als je al een lichte ontsteking hebt door een allergie, een verkoudheid of chronische irritatie, dan is die extra zwelling genoeg om de neusgang flink te vernauwen. Het gevolg ken je: je draait je op je zij, de ene kant loopt dicht, je draait de andere kant op, en even later is die ook dicht.

Wat allergische rhinitis ‘s nachts extra zwaar maakt

Als je allergisch bent voor huisstofmijt, ben je precies op de verkeerde plek als je ‘s nachts in je bed ligt. Huisstofmijt leeft graag in matrassen, kussens en dekbedden, en juist daar breng je acht uur door met je neus vlak bij de bron. Dat verklaart waarom mensen met een huisstofmijtallergie ‘s ochtends vaak het slechtst af zijn: ze zijn de hele nacht blootgesteld geweest aan de stof die hun klachten veroorzaakt.

Bij hooikoorts ligt het iets anders. Pollen zijn overdag het meest actief, maar ze blijven in de lucht hangen en zetten zich neer op kleding, haar en beddengoed. Als je ‘s avonds zonder te douchen naar bed gaat, neem je de pollen mee je slaapkamer in. Daarnaast zijn de pollenconcentraties in de vroege ochtend vaak hoog, zeker als je een raam openzet. De combinatie van al aanwezige pollen en een slijmvlies dat ‘s nachts toch al gevoeliger is, maakt dat de klachten dan piekeren.

Wat vaststaat is dat allergische rhinitis de slaapkwaliteit aantoonbaar verslechtert. Wat minder zeker is, is in welke mate dat op de lange termijn gevolgen heeft voor concentratie en stemming. Dat er een verband is, wordt breed erkend, maar hoe groot het effect precies is, verschilt per persoon.

Slaap en neusklachten: een vicieuze cirkel

Slechte slaap door een verstopte neus is niet alleen vervelend, het heeft ook invloed op hoe je je overdag voelt en hoe goed je lichaam herstelt. Als je de hele nacht door je mond ademt, wordt je keel droog en prikkelbaar, kun je snurken en word je vaker wakker zonder dat je weet waarom. Sommige mensen slapen dan wel het aantal uren, maar komen niet aan de diepe slaapfasen toe die echt herstel geven.

Het vervelende is dat slaaptekort op zijn beurt de klachten kan verergeren. Je immuunsysteem werkt tijdens slaap aan herstel en regulatie, en als dat verstoord raakt, reageert je lichaam sneller en heftiger op prikkels. Zo kan een nacht slecht slapen door je neus leiden tot een dag waarop je neus nog gevoeliger is, wat de volgende nacht weer moeilijker maakt. Dit patroon is herkenbaar voor mensen met chronische neusklachten, en het is een van de redenen waarom die klachten serieus genomen verdienen te worden.

Als je merkt dat je al weken slecht slaapt door je neus, is dat een goede reden om naar je huisarts te gaan. Slaapproblemen door neusverstopping zijn behandelbaar, maar dan moet wel eerst duidelijk zijn wat de oorzaak is.

Neusspoelen als avondritueel

Een van de dingen die mensen met nachtelijke neusklachten kunnen proberen, is neusspoelen voor het slapengaan. Daarmee spoel je allergenen, stof en ingedikt slijm uit de neusholte. Het is geen wondermiddel, maar voor veel mensen maakt het de nacht merkbaar aangenamer.

Neusspoelen doe je met een zoutoplossing die qua zoutgehalte vergelijkbaar is met je eigen lichaamsvloeistoffen. Gebruik je kraanwater, zorg dan dat het gekookt en afgekoeld is, of gebruik gedestilleerd water. Leidingwater direct gebruiken wordt afgeraden omdat het micro-organismen kan bevatten die in de neusholte niet thuishoren.

Een paar dingen om op te letten:

  • Spoel altijd met de juiste temperatuur: lauw water, niet te koud en niet te warm
  • Gebruik de juiste hoeveelheid zout, te weinig of te veel kan juist irritatie geven
  • Snuit je neus rustig na het spoelen, niet te hard, om drukklachten te voorkomen
  • Maak het spoelmateriaal na elk gebruik goed schoon en laat het drogen

Neusspoelen is veilig als je het goed doet, maar als je na het spoelen meer pijn of druk ervaart, of als de klachten erger worden, stop dan en bespreek het met je huisarts.

Wanneer er meer aan de hand kan zijn

Soms is nachtelijke neusverstopping niet alleen het gevolg van allergie of een lichte zwelling van het slijmvlies. Er zijn situaties waarbij er iets structureels meespeelt, zoals een scheef neustussenschot of neuspoliepen. Poliepen zijn goedaardige zwemsels in de neusholte die ontstaan door langdurige ontsteking van het slijmvlies. Ze geven een gevoel van verstopping dat niet weggaat, ook niet als je je neus snuit, en ze reageren niet goed op de gebruikelijke middelen.

Een scheef neustussenschot is aangeboren of ontstaan door een klap of val, en zorgt ervoor dat de ene neushelft structureel nauwer is dan de andere. Dat merk je overdag misschien nauwelijks, maar ‘s nachts, als het slijmvlies al wat zwelt, kan die smallere kant volledig dichtzetten.

Tekenen dat je beter een afspraak kunt maken bij je huisarts of KNO-arts:

  • Je neus is al maanden verstopt, ook als je geen verkoudheid of allergie hebt
  • Je verliest je reuk- of smaakvermogen deels of volledig
  • Je hebt pijn of druk in je gezicht die niet overgaat
  • Neusdruppels of -sprays helpen steeds minder goed of je hebt ze dagelijks nodig
  • Je slaap is zo verstoord dat je overdag niet meer goed functioneert

Neusklachten worden nog te vaak weggewuifd als iets wat je maar moet accepteren. Dat is jammer, want er is vaak meer mogelijk dan mensen denken, als de juiste oorzaak eenmaal is vastgesteld. Een KNO-arts kan met een eenvoudig onderzoek veel duidelijk maken over wat er in jouw neus precies speelt.

Meer om te lezen